Jarðhitaleit á Heimaey
Undirbúningur að borun jarðhitaholu á Heimaey stóð yfir í nokkur ár.
Jarðfræðingar frá Orkustofnun rannsökuðu berglög. Einnig nýttu þeir sér
upplýsingar sem fyrir lágu um þær borholur sem fyrir voru á eynni. Út úr þessum
rannsóknum var gert jarðfræðikort af Heimaey. Á þessu korti kemur fram aldur
bergsins og lega sprungna og gíga.
Niðurstaða jarðfræðinganna hjá Orkustofnun var sú að fjórir staðir voru taldir
líklegir til tilraunaborunar og einn af þeim stöðum og sá sem líklegastur er til
að gefa varma er á Haugasvæðinu nánar tiltekið vestan við gossprunguna frá 1973.
Stjórn Hitaveitu Suðurnesja ákvað á fundi sínum í lok árs 2004 að bora
tilraunaholu á Heimaey á Haugasvæðinu. Samið var við Jarðboranir um borunina og
í byrjun janúar hófst mikil vinna hjá starfsmönnum HS í Vestmannaeyjum að
undirbúa verkið. Holan sem bora var er staðsett milli gossprungna Eldfells,
Helgafells og Sæfells. Kanna átti hvort lóðrétt lekt væri við gossprungurnar
fyrrnefndu og þá jafnframt hvort þar kenndi hærri berghita vegna gossins í
Eldfelli.
Við þessa tilraunaborun þurfti mikið skolvatn. 6 tommu vatnslögn var lögð frá
Hrafnaklettum að borholu. Frá sjóholu á nýja hrauninu var einnig lögð tveggja
kílómetra löng og sex tommu sver lögn. Með því að dæla bæði fersku vatni og sjó
var hægt að útvega nógu mikið magn af skolvatni.
Í lok febrúar var byrjað að flytja borinn til Eyja, 27 flutningavagna þurfti til
að flytja borinn til Eyja með öllum búnaði.
Uppsetning borsins gekk vel en um var að ræða borinn Sleipni. Byrjað var að bora
jarðhitaholu í Vestmannaeyjum 5 .mars 2005 kl. 17.34. Holan fékk nafnið HH-08.
Borða var niður í 2276 metra. Holan var fóðruð niður um 770 metra með 101/4
tommu röri. Eftir það var holan boruð með 81/2 tommu sverleika. Í ljós kom að
jarðlög undir Heimaey eru annarra gerðar en búist var við. Jarðlög voru bólstra
og móberg sem rakið er til neðansjávargosa frekar en basaltstafla sem er
myndaður á landi. Jarðfræðingar telja það stórfrétt í upphleðslusögu Íslands.
Engin merki voru á því að gosið 1973 í Eldfelli hafi skilið eftir varma í bergi
á þessum stað. Teljast líkurnar á mögulegu ungu háhitakerfi í Heimaey þar með
ærið litlar.
Holan olli töluverðum vonbrigðum en hún gefur ekki það vatnsmagn sem vonir stóðu
til. Þær tilraunir og rannsóknir sem gerðar voru sýndu að vissu leiti jákvæða
niðurstöður. Holan getur gefið 6 til 10 lítra á sekúndu af 70 til 90°C heitum
sjó, hún er ekki með lokaða ytri jaðra og á því að þola langtímavinnslu.
Næsta skref er að fara í langtímaprófun á holunni það er að segja dæla upp úr
holunni í 100 daga eða lengur. Svo tilraunadæling geti farið fram þarf að kaupa
djúpdælu sem þolir heitan sjó. Svokallaðar REDA dælur geta dælt heitum sjó og
hafa þá lyftihæð sem nauðsynleg er talin. REDA dæla kostar um 18 miljónir með
öllum búnaði. Þar sem um heitan sjó er um að ræða var Ásbjörn Einarsson, M.
SC.,Ph.D efnaverkfræðingur fengin til að veita ráðgjöf varðandi efnisval í
dæluröri í samráði við Fjarhitun. Samkvæmt þeim efnarannsóknum sem til eru
varðandi þennan heita sjó er um mjög tærandi vökva að ræða og einungis sýruhelt
ryðfrítt stál 316 eða rör úr títan blöndu nothæft. Bæði málmarnir eru dýrir.
Ryðfrítt stál 316 ekki eins dýrt og títan. Samkvæmt útreikningum Fjarhitunar er
kostnaður við dælurörin 15 til 18 miljónir.
Samkvæmt ofanrituðu er efniskostnaður við dælu og rör um 33 til 36 miljónir
króna. Þá á eftir að leggja rafmagn frá flugstöð að borholu, niðursetning
dælunnar, flutningskostnaður, samsetning dæluröra og fleira. Til að fá úr því
skorið hvort einhver möguleiki er á því að finna jarðhita á Heimaey þarf að fara
fram tilraunadæling sem kostar kringum 40 miljónir.
Ef farið verður í tilraunadælingu og hún gefur góða raun getur Hitaveita
Suðurnesja virkjað holuna til upphitunar á vatni hitaveitunnar. Einnig að ákveða
næstu skref eins og að bora fleiri holur með það að markmiði að koma allri
orkuþörf hitaveitunnar á jarðvarma. Raforkan sem nú fer á rafskautaketil
fyrirtækisins nýttist til annarra nota hér í Eyjum eða á fastalandinu. Í lokin
má benda á það að loðnubræðslurnar tvær hér í Eyjum vilja kaupa meira af
rafmagni. Flutningskerfi Landsnets getur ekki afhent þeim þá raforku sem þeir
óska sem er aðallega í formi afgangsorku. Ef hægt væri að afhenta þá orku þá
gætu bræðslurnar hætt að brenna olíu. Jarðhitaleit á Heimaey er því líka
umhverfismál.